Zanim 100 tysięcy lat temu w Polsce pojawili się pierwsi paleolityczni myśliwi, nasz kraj był bagnistą, zieloną równiną, na której pasły się dinozaury. Najsławniejszy z nich, silesaurus opolensis, czyli „śląski jaszczur z Opola”, jeden z najstarszych znanych gatunków gada na świecie, żył 230 mln lat temu w Krasiejowie!

Lekcję najwcześniejszej historii Polski warto zacząć od wizyty w Muzeum Mineralogicznym w Szklarskiej Porębie. Zgromadzone tu amonity, skamieniałości, jaja dinozaurów i odpryski meteorytów są jak kolejne, pasujące do siebie elementy fascynującego życiorysu Ziemi.

Archeologicznym skarbcami są polskie jaskinie. W Jaskini Maszyckiej natknięto się na wstrząsające pozostałości uczty paleolitycznych kanibali, w Niedźwiedziej znaleziono szkielety jaskiniowych misiów, a w grocie w Obłazowej: najstarszy na świecie bumerang z kości mamuciej.

Zamieszkujące Polskę plemiona (nie tylko słowiańskie) zostawiły po sobie całe osady (Biskupin, Truso i Ostrów Lednicki, uważany za kolebkę rodu Piastów), kopalnie (Krzemionki Opatowskie) i miejsca kultu regilijnego (Ślęża, Góra Św. Anny, Wzgórze Wisielców). Licznie zachowane grodziska są dziś terenem festynów archeologicznych.

Ślady po bogatej przeszłości Polski są szczególnie widoczne na cmentarzyskach. Dla przykładu Jaćwingowie, kiedyś zamieszkujący Suwalszczyznę, grzebali swoich zmarłych pod usypanymi z kamieni placami.

Wędrujący przez Polskę Goci pozostawili po sobie tajemnicze kręgi kamienne w Odrach i Węsiorach oraz kolekcję przepięknych artefaktów znalezionych w Kotlinie Hrubieszowskiej, które można dziś oglądać w Muzeum Miejskim w Zamościu. Wandale: rzymskie cuda, zebrane w książęcych grobowcach odnalezionych w 1937 roku we Wrocławiu.

Najcenniejsze znaleziska archeologiczne trafiają do muzeów. Złota korona z orzełkami, część tzw. Skarbu Średzkiego znajdującego się w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu, jest eksponowana w Środzie Śląskiej. Żeby jednak obejrzeć jedno z najbardziej sensacyjnych znalezisk z terenu Polski – scytyjski złoty skarb z Witaszkowa – trzeba jechać aż do Belina.