Olsztyn leży w południowej części Warmii nad rzeką Łyną, w granicach Pojezierza Olsztyńskiego. Pomiędzy morenami czołowymi powstałymi podczas ostatniego zlodowacenia leży w granicach Olsztyna aż 15 jezior.

Do najważniejszych zabytków Olsztyna, stolicy województwa warmińsko-mazurskiego, należy Stare Miasto wraz z kompleksem zamkowym i XIV wiecznym kościołem pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła. Zabytki olsztyńskiej Starówki znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego, a kościół uchodzi za jeden z najwybitniejszych zabytków gotyku ceglanego w Polsce.

Niezwykle bogate są dzieje zamku olsztyńskiego. Na mocy traktatu pokojowego zawartego w 1466 roku w Toruniu, Olsztyn wraz z całą Warmią, ziemiami należącymi do Państwa Krzyżackiego, przeszedł pod zwierzchnictwo Polski. Wówczas król przekazał zamek biskupom warmińskim. Na zamku olsztyńskim przez wiele lat mieszkał Mikołaj Kopernik. W roku 1521 przygotowywał twierdzę do obrony przed wojskami Zakonu Krzyżackiego, napisał tu także jedno z pierwszych dzieł w historii myśli ekonomicznej wyjaśniających zjawisko inflacji. Jego postać upamiętniają dwa pomniki i tablice pamiątkowe. Na zamku zachował się fragment ściany na której wielki astronom rysował linie pomocnicze podczas badań nad dniem i zimowej i wiosennej równonocy w roku 1517.

W XIX wieku miasto rozwinęło się i stało faktyczną stolicą Warmii. Wzniesiono nowe gmachy publiczne, między innymi nowy ratusz w stylu holenderskiego renesansu, neogotyckie kościoły Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Józefa, siedzibę rejencji i zbudowano piękne dzielnice mieszkaniowe.

Ciekawym muzeum w Olsztynie jest Dom Gazety Olsztyńskiej, budynek, będący w czasach dwudziestolecia międzywojennego redakcją "Gazety Olsztyńskiej", jedynej polskiej gazety na Warmii, ukazującej się od 1886 roku.