Województwo podlaskie słynie z dziewiczej przyrody. Na jego terenie znajduje się Pojezierze Suwalskie, Bagna Biebrzańskie, Dolina Narwi, Puszcza Białowieska i Podlaski Przełom Bugu. Ale bogactwem tego regionu są też jego mieszkańcy. Polacy, Litwini, Białorusini, Tatarzy, katolicy, prawosławni, starowiercy oraz luteranie wywodzący się z polskiej reformacji żyją tu razem, od pokoleń. Nad drewnianymi domami zgodnie górują krzyże kościołów, kopuły cerkwi i półksiężyce meczetów. Takie pomieszanie narodowości i wyznań zdarza się tylko na pograniczu, jakim od wieków było Podlasie.
Młodzi mieszkańcy województwa podlaskiego wyjechali do miast. We wsiach zostali jednak ich dziadkowie, którzy wciąż mieszkają w drewnianych domkach ustawionych karnie przy drodze (układ wielu tutejszych osad wywodzi się z XVI wieku). Modlą się w prawosławnych cerkwiach, których kopuły ciągną się od Krynek po Mielnik, mówią białoruską gwarą, ale zapytani o narodowość odpowiadają: „My tutejsi”.
Starowiercy, rosyjscy emigranci, którzy nie uznali reform w kościele prawosławnym, założyli suwalskie wsie Gabowe Grądy i Wodziłki. Można podziwiać ich świątynie – molenny i zażyć kąpiel w ruskiej odmianie sauny, czyli bajni. Pomiędzy Puńskiem i Sejnami, leży z kolei Mała Litwa. Litwini są tu od XIII wieku, gdy przybyli kolonizować królewskie puszcze.
W Bohonikach i Kruszynianach wciąż mieszka po kilka rodzin Tatarów (zaproszonych przez Jana III Sobieskiego), lecz w święta ściągają tu z całej Polski. W meczetach imam odprawia nabożeństwo, odwiedzane są cmentarze – mizary, a podczas święta Kurban Bajram składa się rytualną ofiarę ze zwierząt.
Choć na Podlasiu nie ma już Żydów, pozostały materialne ślady ich dawnej bytności: synagogi, mykwy, jatki i wzruszające odciski po mezuzach we framugach wielu budynków. W ich poszukiwaniu najlepiej pojechać do Tykocina, Krynek lub Sejn, gdzie o zachowanie żydowskiej (ale też polskiej, litewskiej, białoruskiej oraz cygańskiej) pamięci dbają ludzie z fundacji „Pogranicze”.


Polska Organizacja
Turystyczna
ul. Chałubińskiego 8
00-613 Warszawa

Komentarze