Drewniane cerkwie i gliniane kościoły protestanckie. Gigantyczne opactwa i kościoły z dachem w kształcie trumny. Kapliczki na wodzie i bazyliki wybudowane w szczerym polu. Nie sposób zliczyć skarbów polskiej architektury sakralnej.

Nie wiadomo dokładnie, kiedy zbudowano pierwszy chrześcijański kościół w Polsce. Być może była nim szczątkowa kaplica ufundowana ponad 1000 lat temu przez Dąbrówkę, żonę Mieszka I, odnaleziona w maju 2006 roku pod murami kościoła Najświętszej Marii Panny na Ostrowie Tumskim w Poznaniu.

Poznański Ostrów Tumski należy do polskiej sakralnej ekstraklasy. Podobnie jak wrocławski Ostrów Tumski, zespół klasztorny paulinów na Jasnej Górze z obrazem Czarnej Madonny, katedra gnieźnieńska, w której koronowano pierwszych pięciu królów Polski, gotycka katedra na Wawelu i Kościół Mariacki z ołtarzem Wita Stwosza w Krakowie.

Polskie zabytki sakralne zachwycają urodą (kościół Św. Jakuba w Sandomierzu), oszałamiają bogactwem zdobień (kaplica Św. Trójcy w Lublinie), porażają rozmiarami (bazylika w Licheniu), zadziwiają życiorysem (kościół Św. Elżbiety we Wrocławiu), a nawet… oślepiają ilością żarówek użytych do podświetlenia budynku (bazylika w Wambierzycach).

Niektóre budzą grozę. Makabryczna, wyłożona blisko 3 tysiącami czaszek kaplica w Czermnej albo zbudowany przez zakon kartuzów gotycki kościół w Kartuzach, z dachem o kształcie wieka trumny są jak przypomnienie: memento mori. Pamiętaj o śmierci.

Inne wzruszają, tak jak drewniane kościółki, ukryte we wsiach i miasteczkach. W Polsce jest ich ponad 2 tysiące. Najstarszy, XIV-wieczny, znajduje się we wsi Tarnowo Pałuckie. Wiele zbitych z desek świątyń trafiło do skansenów, gdzie znajdują się pod troskliwą opieką, a okazjonalnie - na przykład podczas bożonarodzeniowej pasterki – wypełniają się wiernymi.

Sześć gotyckich świątyń z drewna zostało wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa Ludzkości. Dołączyły do wyróżnionych przez UNESCO glinianych kościołów Pokoju w Świdnicy i Jaworze oraz zespołu kapliczek Męki Pańskiej w Kalwarii Zebrzydowskiej, najstarszego parku modlitwy w Polsce.