KROSNO_CDS_5843_TP.jpg

 

Szklane dzieje Krosna sięgają z pewnością I połowy XVI wieku, kiedy to w miejskich dokumentach wzmiankowane są osoby zajmujące się wytwarzaniem szkła. O warsztatach szklanego rzemiosła zaświadczają też znaleziska archeologiczne z terenu krośnieńskiego Starego Miasta: szkło okienne, szklane kafle i naczynia. Nie zachowały się, niestety żadne bliższe informacje na temat tej produkcji.
Nowoczesny przemysł szklarski zawitał do Krosna cztery wieki później. 31 maja 1920 r. do rejestru handlowego wpisano Spółkę Akcyjną Polskie Huty Szkła z siedzibą w Krośnie, a w 1923 r., na gruntach zakupionych od rodziny Kaczkowskich, zbudowano duży i jak na owe czasy nowoczesny zakład.

Produkcja huty, rozpoczęta w 1924 r. szybko znalazła uznanie i w 1929 r., na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu otrzymała od Eugeniusza Kwiatkowskiego, ówczesnego ministra Przemysłu i Handlu Złoty medal i dyplom „za całokształt wytwórczości”. W dużej mierze była to zasługa trafnej polityki kadrowej – kusząc bardzo dobrymi warunkami sprowadzono do Krosna mistrzów rzemiosła szklarskiego z krajów ościennych i innych regionów Polski, w tym z Dolnego Śląska, gdzie hutnictwo szkła rozwijało się niemal nieprzerwanie od wieków średnich. Swój kunszt przekazywali oni uczniom, kładąc podwaliny pod dekady technicznej wirtuozerii krośnieńskich  hutmistrzów.

Aby zachować dziedzictwo przeszłych pokoleń, rozsławiać piękno krośnieńskiego szkła, pokazywać nowe trendy oraz eksponować dzieła sztuki powstałe w tej kruchej materii narodziła się idea utworzenia Centrum Dziedzictwa Szkła (CDS). Nawiązuje on w części do idei „Glass Citi es”, w których szklany dorobek wiąże się z historią czy tradycją regionu tak silnie, że kształtuje jego tożsamość. Takich „Miast Szkła” jest w Europie kilka. Wystarczy wspomnieć słynną Wenecję i wyspę Murano, gdzie sztuka szklarska sięga XIII wieku; Toledo, które szczyci się ponad dwustuletnią tradycją produkcji szkła, czy Zwiesel – stolicę produkcji i przetwórstwa szkła w Bawarii. Krosno ze swoim szklanym dorobkiem wpisuje się w ramy tej idei i ma wszelkie uprawnienia do legitymowania się tytułem „Miasta Szkła”. Tym bardziej, że 2 czerwca 2012 r. miała miejsce, jedyna w świecie, formalna lokacja Krosna jako Miasta Szkła. Stało się ono w ten sposób unikatowym miastem tematycznym, w którym szkło obecne jest nie tylko w samej wydzielonej przestrzeni Centrum Dziedzictwa Szkła, ale niemal w całym mieście.

Idea powstania

Jego sercem jest nowoczesny gmach CDS, stanowiący kilka kondygnacji wkomponowanych we wzgórze, na którym rozciąga się krośnieńskie Stare Miasto. Nowatorstwo tej koncepcji docenią przede wszystkim znawcy sztuki budowlanej, bowiem inwestycja ta była dużym wyzwaniem technologicznym. W wysmakowanym otoczeniu nowoczesnej architektury budynku, dzięki zastosowaniu różnorodnych form interakcji, można doświadczyć współuczestnictwa w procesie powstawiania szkła – od momentu jego wytopu, po samo oglądanie produktów finalnych – szklanych obiektów. Zwiedzanie rozpoczyna się na najniższym poziomie budynku, cztery kondygnacje poniżej płyty rynku. Tu  znajduje się piec, przy którym pracują hutnicy, wykorzystując liczące kilka tysięcy lat metody ręcznego formowania szkła. Można je nie tylko dokładnie podejrzeć, ale także spróbować swoich sił – wydmuchać za pomocą piszczeli szklaną bańkę czy ukształtować własne naczynie. Bez przeszkód można porozmawiać z hutnikiem, dotknąć narzędzi, wypróbować  technik szklarskich. Kolejnym etapem nadawania ostatecznej formy szklanych dzieł – a więc i zwiedzania – są warsztaty. Ideą ich organizacji jest nie tylko zapoznanie gości z różnorodnymi technikami szklarskimi, ale także zaangażowanie zwiedzających w pracę warsztatową. CDS ma aspiracje stania się ośrodkiem formującym amatorskie talenty plastyczne w tej dziedzinie. Dlatego zapraszamy do zapoznania sięz techniką i spróbowania swoich sił przy stole witrażowym, stanowisku malarskim, warsztacie grawera, a takze do obserwowania jak ze szklanych rurek, dzięki palnikowi gazowemu, powstają pełne uroku drobne szklane przedmioty. Tu można zaprojektować własne szklane dzieło, a istniejącym obiektom nadać kolor i dekoracyjny motyw według indywidualnych upodobań. Na poszczególnych piętrach zaprezentowano rozmaite wyroby szklane – dzieła powstałe w działających w regionie hutach. Dają one obraz przemian stylistycznych, są dokumentem warsztatowych umiejętności pracujących hutników, wreszcie dostarczają artystycznych wzruszeń.

Ekspozycja zatytułowana „Niewdrożone wzory” przenosi nas w świat śmiałych artystycznych kreacji – zbyt nowatorskich by znalazły zrozumienie i akceptację w świecie form użytkowych. Kolejna „Kamienie milowe” obrazuje jak z pozoru zwyczajne kształty, kolory czy wzory stawały się nie tyle przebojem jednego sezonu, ile wyznacznikiem kolejnych przeobrażeń. Owe znamienne dla poszczególnych producentów wyroby na długi czas kształtowały wizerunek huty i formowały jej rzeczywistość. Wiele z nich decydowało wręcz o finansowej pomyślności firm regionu, a nawet o ich  być lub nie być. W części przeznaczonej na ekspozycje czasowe prezentowane są interesujące wystawy o tematyce związanej ze szkłem. Dzięki dość znacznej przestrzeni istnieje możliwość organizacji ciekawych ekspozycji, również takich o charakterze happeningów, wystaw interaktywnych czy, modnych w ostatnich latach, performance. Łączenie w jedno wydarzenie różnych form  artystycznej wypowiedzi, zatarcie granicy między widzem, uczestnikiem i aktorem pozwala zdobywać nowe doświadczenia oraz otwiera nieznane dotąd możliwości prezentacji. Kolejną częścią ekspozycji są odsłonięte przez archeologów, wyremontowane i udostępnione do zwiedzania piwnice przedprożne, znajdujące się w zachodniej pierzei rynku. Ciąg amfiladowo usytuowanych siedmiu pomieszczeń prowadzi widza przez kolejne aspekty szklarskiej wytwórczości. Interaktywna wystawa „Szkło w fizyce” pozwala zobaczyć i docenić jego rolę w optyce i nowoczesnej technologii, m.in. telekomunikacji. Monitory umożliwiają prezentację archiwalnych fotografi i przedstawiających pracę w krośnieńskiej hucie, a wyobrażenie pracy hutnika za pomocą hologramu/ rzutnika parowego wprowadza w świat nowoczesnych wizualizacji. W piwnicach przedprożnych prezentowana jest także makieta gazowego pieca hutniczego, formy i przedformy, prasa szklarska oraz szkło artystyczne i użytkowe. Jedna z wystaw stałych nosi tytuł „Światowe marki” i prezentuje wyroby wytwarzane w miejscowych hutach dla najsłynniejszych światowych producentów szkła. Wszystkie dowodzą doskonałego warsztatu, pomysłowości i klasy produktu, pod którym nie wahali się podpisać najsławniejsi, a przez to najdrożsi, producenci szkła. Odmienną grupę stanowią dwa ostatnie pomieszczenia, gdzie zgromadzono dzieła o charakterze czysto artystycznym. Szklane rzeźby obrazują różnorodne wizje – od realistycznych przedstawień po wytwory świata magii, symbolu i abstrakcji. Poza artystyczną wymową prace te urzekają mistrzostwem grawerunku, szlifu, bogactwem detalu, pięknem rysunku. To część, gdzie widz pozostawiony sam na sam z dziełem sztuki ma szansę na własną interpretację. A znajdzie tu prace najwybitniejszych twórców – na czele ze Stanisławem Borowskim, którego prace posiadają w swych kolekcjach m.in. Jimmy Carter, Whoopi Goldberg czy Nicolas Cage.

Ze światem szklanych obiektów zgromadzonych w Centrum Dziedzictwa Szkła pozostają w łączności szklane przestrzenne wyobrażenia usytuowane w różnych częściach miasta. Część z nich nawiązuje do miejscowych legend jak „Prządki”, „Dęby św. Wojciecha” czy „Anna i Stanisław ”, inne w sposób jednoznaczny przywołują szklarskie tradycje miasta – zatopione w ciekłym szkle piszczele, jeszcze inne mają funkcję dekoracyjną, jak „Krosfl ower”.

Elementem oferty Centrum Dziedzictwa Szkła jest także zwiedzanie produkcji ręcznej w hucie Krosno  SA oraz wizyta w Regionalnym Centrum Kultur Pogranicza, gdzie zorganizowano wystawę aktualnej oferty hut regionu. Wszystkie te atrakcje zwiedzać można korzystając z unikatowej krośnieńskiej kolejki turystycznej, dzięki której mamy możliwość poznać także inne ciekawe miejsca w Krośnie, m.in. bazylikę pw. Trójcy Świętej, której wnętrze należy do najbogatszych i najlepiej zachowanych w całej Polsce południowej, najstarszy na Podkarpaciu kościół oo. Franciszkanów pw. Nawiedzenia NMP, w którym zachowały się cenne renesansowe nagrobki, m.in. dłuta Jana Marii Padovano – autora renesansowej przebudowy krakowskich sukiennic. Ze skromnością kościoła kontrastuje przepych kaplicy Oświęcimów (poł. XVII w.), słynnej za sprawą legendy o nieszczęśliwej miłości łączącej przyrodnie rodzeństwo. Wnętrze kaplicy zawiera nie tylko monumentalne portrety rodzeństwa, ale i przebogatą sztukaterię, autorstwa samego mistrza Giovanniego Battistę Falconiego. Właśnie do tej legendy nawiązuje nowoczesna wizja artystyczna szklanej rzeźby „Anna i Stanisław”.