Polska ma do zaoferowania także wiele atrakcji z zakresu obiektów techniki i przemysłu związanych z wodą. Kanały, akwedukty, młyny, elektrownie wodne, zapory... są zlokalizowane niemal w całej Polsce Unikatem na skalę światową jest Kanał Elbląski. Dzięki kaprysowi pruskiego władcy Fryderyka Wilhelma IV, dziś możemy odbyć rejs statkiem po trawie. Turyści oblegają też zbudowany w XIX wieku Kanał Augustowski, wyposażony w 14 śluz, uznawany za największą inwestycję gospodarczą Królestwa Polskiego...


Kanał Elbląski

Ten światowej klasy zabytek sztuki hydrotechnicznej łączy zachodnio-mazurskie jeziora z Zalewem Wiślanym i stanowi dziś popularną trasę rejsów wycieczkowych. Zaprojektowany został przez inżyniera Jakoba Georga Steenke na początku XIX w., jako droga zapewniająca gospodarcze połączenie Prus Wschodnich z Bałtykiem. Jego budowa trwała od 1844 do 1881 r. , kiedy powstała ostatnia śluza. Długość całego szlaku Kanału Elbląskiego wynosi prawie 115,6 km. Oryginalność tej drogi wodnej polega na pokonywaniu różnicy poziomów o łącznej wielkości 100 metrów - przy pomocy systemu śluz i pochylni. Te ostatnie są szynowymi urządzeniami wyciągowymi napędzanymi mechanicznie siłą przepływu wody. Dzięki wykorzystaniu różnicy poziomu wód statek w pięciu miejscach jest przeciągany linami po szynach, na specjalnie skonstruowanym wózku. Już od 1852 roku na pierwszym odcinku, między Iławą a Elblągiem, zaczął kursować parowiec iławskiego armatora "Reederei Kardinal", po 1927 r. statek "Konrad" zbudowany w stoczni elbląskiej rozpoczął regularne rejsy turystyczne na trasie Ostróda-Elbląg. Po ostatniej wojnie kanał ponownie udrożniono i wznowiono rejsy turystyczne.

Kanał Augustowski

Jest to światowej klasy zabytek sztuki hydrotechnicznej, wciąż wykorzystywany jako turystyczny szlak wodny i atrakcja turystyczna regionu. Drogę wodną łączącą Biebrzę a Niemnem zaplanowano ze względów gospodarczych – miała zapewnić dostęp Królestwa Polskiego do Bałtyku. Jednak jej przydatność okazała się ograniczona. Głównym autorem projektu Kanału Augustowskiego i kierownikiem budowy znacznej części był pułkownik Ignacy Prądzyński. Prace budowlane zostały rozpoczęte w 1825 roku, a budowę zakończono w 1839 r. Wykorzystano częściowo rzeki Nettę i Czarną Hańczę oraz jeziora – łącząc je wybudowanymi odcinkami kanału. Łączna długość Kanału wynosi ponad 101,2 km, z czego 80 km przypada na terytorium Polski, a reszta ciągnie się na obszarze Białorusi. System wodny Kanału Augustowskiego reguluje 18 śluz, z czego w Polsce jest 14 - przeważająca ich część zachowała się w niezmienionym kształcie technicznym od czasu budowy. Godne uwagi jest Muzeum Kanału Augustowskiego, które znajduje się w Augustowie. Posiada stała ekspozycję przedstawiająca historię budowy i eksploatacji tej unikatowej drogi wodnej. Sporo miejsca poświęcono głównemu twórcy kanału.


Akwedukt na Wielkim Kanale Brdy w Fojutowie

Ta zabytkowa konstrukcja architektury hydrotechnicznej, wzorowana jest na antycznych rzymskich budowlach. Unikalny w tutejszym krajobrazie akwedukt powstał w 1848 r., w trakcie budowy tzw. Wielkiego Kanału Brdy - sztucznej odnogi rzecznej łączącej różne odcinki Brdy, co miało ułatwiać nawodnienie okolicznych terenów. Oryginalny akwedukt umożliwił skrzyżowanie dwóch cieków wodnych: Czerskiej Strugi (płynąca dołem) i Wielkiego Kanału Brdy (płynący górą). Budowla ma 75 m długości, co czyni z niej najdłuższy taki obiekt w Polsce. Aby wykonać kanał należało pokonać naturalną przeszkodę, jaką był głęboki jar, na dnie którego przepływa Czerska Struga. Nad jarem wybudowano most, którego górną część stanowi sztucznie usypane koryto Wielkiego Kanału Brdy. Dołem zaś, pod kątem 90 stopni, w kamienno-ceglanym tunelu, przepływa Czerska Struga. Akwedukt i kanał wybudowano dla transportowania wody pitnej oraz do nawadniania okolicznych pól. Od 160 lat spełnia on swoją funkcję, stanowiąc jednocześnie ciekawą atrakcję turystyczną na terenie Borów Tucholskich. Warto dodać, że na Wielkim Kanale Brdy są jeszcze dwa podobne akwedukty, jednak znacznie mniejsze.

Młyny wodne w Bondyrzu

Rzeka Wieprza o długości 303 km, przepływa na znacznym odcinku przez Roztocze. Silnie tu meandruje i ma spore spadki. W odleglejszych czasach znajdowało się nad nią wiele młynów wodnych. Niektóre z nich przetrwały do dzisiaj i po modernizacji nadal pracują, jednak źródłem energii nie jest już energia wodna lecz energia elektryczna. Na tym tle wyróżniają się dwa zachowane młyny we wsi Bondyrz, na Roztoczu Środkowym, w gminie Adamów. Tu w okresie międzywojennym funkcjonowała fabryka mebli giętych, dwie papiernie oraz młyn wodny, który sięgał początkami XIX w. Kilka lat później powstał kolejny młyn wodny. Oba zachowały się w dobrym stanie a jeden z nich – ten starszy - został niedawno całkowicie odrestaurowany wraz z całą zagrodą młynarską. Zwraca w nim uwagę koło przedsiębierne, dziś rozwiązanie już rzadkie W Bondyrzu znajdują się ponadto: drewniany, modernistyczny kościół p.w. Opatrzności Bożej, zbudowany w stylu zakopiańskim w latach 1948-49, według projektu Adama Klimka., drugi młyn wodny z hodowlą „pstrąga roztoczańskiego", Muzeum Historyczne Światowego Związku Żołnierzy AK. W Adamowie zachował się zespół dworski i drewniany młyn wodny z 1936 roku.


Elektrownie wodne na Bobrze

Zakład Energetyczny Jelenia Góra S.A. prowadzi eksploatację trzynastu elektrowni wodnych, z tego dziewięć znajduje się na rzece Bóbr. Rzeka Bóbr bierze początek w Karkonoszach, po stronie czeskiej. W Polsce przepływa przez Pogórze Sudeckie, Bory Dolnośląskie, Obniżenie Milicko-Głogowskie. Na tej rzece i jej dopływach wybudowano na początku XX wieku elektrownie wodne i zbiorniki retencyjne. Dużym zbiornikiem retencyjnym jest Jezioro Pilchowickie, które ma pojemność około 50 mln m3. Spośród powstałych na tej rzece elektrowni wodnych największymi są elektrownie w Pilchowicach i Dychowie k. Krosna Odrzańskiego, przedstawiają też one dużą wartość historyczną. Elektrownia w Pilchowicach zbudowana została w latach 1904-12. Pracuje w niej sześć turbozespołów w turbinami Francisa, o łącznej zainstalowanej mocy ponad 7,5 tys. kW. Elektrownia wodna w Dychowie powstała w 1936 roku, jest elektrownią szczytowo-pompową. Wykorzystuje naturalny dopływ do zbiornika wód rzeki Bóbr. Największą budową hydrowęzła jest kanał o długości ponad 20 km, doprowadzający wodę do zbiornika wyrównania dobowego. Elektrownia została niedawno zmodernizowana i ma moc 10 MW.


Elektrownie wodne na Kwisie

Zakład Energetyczny Jelenia Góra S.A. prowadzi eksploatację trzynastu elektrowni wodnych, z tego dwie znajdują się na rzece Kwisie. Najstarsza zawodowa elektrownia wodna w Polsce jest w Leśnej. Budowę zapory rozpoczęto w 1901 r. i trwała cztery lata. Usytuowana została u wylotu wąskiej doliny Kwisy. Zapora ma 45 m wysokości (36 m ponad poziom terenu). Długość zapory w koronie to 130 m, przy szerokości 8 m. Zapora spiętrza wody Kwisy w Jezioro Leśniańskie. Zbiornik ten ma powierzchnię około 140 ha. W latach 1905-1907 u podnóża tamy wzniesiono elektrownię wodną. Jej budynek jest 100 m poniżej korony zapory. Najpierw zainstalowano w niej cztery turbiny Francisa, a następnie (w 1908 r.) dwie dalsze. Druga elektrownia wodna znajduje się w miejscowości Złotniki Lubańskie. Uruchomiona została w 1924 r. Energię wytwarzają trzy turbozespoły z turbinami Francisa, napędzane wodą ze zbiornika Jezioro Złotnickie, które powstało z przegrodzenia rzeki zaporą kamienno-betonową. Jego pojemność wynosi 11 mln m³, powierzchnia - 120 ha. Podstawowym zadaniem zbiornika jest retencja oraz produkcja energii elektrycznej, ale wykorzystywany jest też w celach rekreacyjnych.


Stopień wodny na Nogacie w Białej Górze

Właściwy stopień wodny Biała Góra, tworzą śluza komorowa i jaz trójprzęsłowy w rejonie połączenia Nogatu i Wisły. Zadaniem stopnia jest ochrona przeciwpowodziowa terenów położonych wzdłuż Nogatu przed wysokimi stanami Wisły, umożliwienie żeglugi rzeką Nogat (od Wisły do Zalewu Wiślanego) oraz zasilenie przepływu w Nogacie wodami Wisły. Punkt rozdziału wód Wisły na dwa główne ramiona, zwany Cyplem lub Narożnikiem Montowskim, był od dawna jednym z kluczowych elementów działalności człowieka na Wiśle, zaś sposób rozdziału wód powodował w przeszłości liczne zatargi. Na tym odcinku Wisły układ rzeki zmieniał się wielokrotnie, co było przyczyną katastrofalnych zdarzeń Ostatecznie uporządkowano to w XIX i XX w. W połowie XIX w. wybudowany został tzw. wielki upust, obiekt interesujący architektonicznie, natomiast w 1912 r. rozpoczęte zostały prace przy budowie właściwego stopnia wodnego. Śluza komorowa została usytuowana w korpusie prawego wału przeciwpowodziowego Wisły. Jest to konstrukcja wykonana z betonu, oblicowana cegłą klinkierową. Jaz ma przegrody na obie strony (od Wisły i Nogatu). Długość śluzy wynosi 57 metrów a jej szerokość – 9,5 m.