Nieczynne lub częściowo czynne wyrobiska w postaci kopalni węgla, soli czy złota wraz ze swoimi atrakcjami i trasami podziemnymi stanowią nie lada gratkę nie tylko dla miłośników turystyki industrialnej. W kopalniach oprócz typowego zwiedzania, w Polsce można także uczestniczyć w konferencji, imprezie integracyjnej czy nawet w procesach leczniczych w uzdrowiskowo-sanatoryjnych obiektach podziemnych. Polskie kopalnie obfitują w różne niezwykłości. Na przykład Kopalnia Złota w Złotym Stoku szczyci się najwyższym w Polsce, bo 8-metrowym, podziemnym wodospadem, w Muzeum Górnictwa i Skansenie Królowej Luizy w Zabrzu jeździ podziemna kolejka, zaś ilość "naj" w kopalni soli w Wieliczce zadowoli najbardziej wymagających...

Kopalnia soli w Wieliczce
Zabytkowa Kopalnia Soli w Wieliczce stanowi jedyny obiekt górniczy na świecie, czynny bez przerwy od średniowiecza do chwili obecnej. Jej oryginalne wyrobiska (chodniki, pochylnie, komory eksploatacyjne, jeziora, szyby, szybiki), o łącznej długości około 300 km, usytuowane na 9 poziomach sięgających do głębokości 327 m - ilustrują wszystkie etapy rozwoju techniki górniczej. Trasa turystyczna w kopalni Wieliczka, licząca około 3 km długości, pozwala poznać część najbardziej atrakcyjnych wyrobisk. Podczas zwiedzania turyści mogą zobaczyć makiety prezentujące sposoby wydobywania soli, transportu urobku, używane narzędzia, wioskę neolityczną i wnętrze warzelni soli z okresu około 3,5 tysięcy lat p.n.e., wiele pamiątek z dziejów kopalni. Podziw wzbudzają też wykute w solnych ścianach, unikatowe w skali światowej - pomniki, rzeźby ołtarze, posągi i całe kaplice z płaskorzeźbami i żyrandolami, które przenoszą zwiedzających w baśniowy, niezwykły świat. Osobom szczególnie zainteresowanych techniką warto polecić też poznanie zbiorów podziemnego Muzeum Żup Krakowskich - z bogatą wystawą urządzeń wyciągowych, starych narzędzi i maszyn górniczych.


Kopalnia soli w Bochni
Jej początki sięgają połowy 1248 r., kiedy odkryto tu pokłady soli kamiennej, ale okolice te już około 3500 lat p.n.e. znane były z uzyskiwania soli metodą odparowania (sól warzona). Studnie solankowe stały się w średniowieczu zalążkiem szybów, w których zaczęto wydobywać sól metodami górniczymi. Szyb Sutoris jest wykorzystywany do dzisiaj, choć ograniczone zasoby nie pozwalają na przemysłową skalę eksploatacji. Udostępnioną turystom trasę można przejść w ciągu około 3 godzin. Część można nawet przepłynąć łodzią po solankowym jeziorze oraz przejechać kolejką jadącą po szynach, po których poruszały się kiedyś wagoniki z solą. Jej trasa przebiega na głębokości 212 m i pozwala poznać większość zabytków. Wiedzie przez unikalne komory solne, stare wyrobiska, z oryginalnymi narzędziami i urządzeniami górniczymi. Są tu również wykute w soli kaplice, z których najbardziej interesująca jest kaplica św. Kingi. Poznać można makietę przedstawiającą pracujących górników. Pośród urządzeń kopalni funkcjonuje sprawny i okazjonalnie uruchamiany mechanizm napędowy wind w szybach, poruszany pracą silnika parowego. Jest to unikalny czynny zabytek techniki.


Kopalnia soli w Kłodawie
Jest największą w Polsce kopalnią soli kamiennej, o barwie białej i unikalnej różowej. Jej podkłady powstały ponad 200 mln lat temu. Kłodawskie złoże jest największe w Polsce - jego długość wynosi 26 km, a szerokość maksymalnie 4 km. Łączna długość podziemnych korytarzy w kopalni wynosi około 350 km. Sól wydobywana jest od ponad pół wieku, eksploatacja odbywa się tradycyjną metodą górniczą, która pozwala w pełni zachować naturalne walory soli. Produkty końcowe uzyskuje się przez kruszenie, mielenie, sortowanie - bez stosowania zabiegów chemicznych. Kopalnia, będąc czynnym zakładem produkcyjnym, jest też dostępna – wyznaczona została w tym celu trasa turystyczna, uznawana za najgłębiej położoną trasę tego typu – znajduje się na poziomie 600-750 metrów pod ziemią. Zwiedzający po zapoznaniu się z informacjami na temat złóż soli kłodawskiej, zjeżdżają z szybkością 6 m/s na głębokość 600 m. Tam można podziwiać piękno wyeksploatowanych komór solnych i narzędzia górnicze używane w podziemnym górnictwie solnym. Trasa jest oświetlona, a goście zwiedzają ją w towarzystwie przewodnika. Czas jaki należy zarezerwować na zwiedzanie kopalni wynosi około 2,5 godziny.


Kopalnia węgla kamiennego w Nowej Rudzie
Nowa Ruda leży między Górami Sowimi a Wzgórzami Włodzickimi, w paśmie Sudetów Środkowych (4 km od granicy z Czechami). Już 500 lat temu zaczęto tu wydobywać węgiel. Kopalnie, które eksploatowały miejscowe złoża należały do najstarszych w Polsce. Po 1989 r. zlikwidowano wszystkie kopalnie w okolicy, jako mało opłacalne, z trudnymi warunkami wydobycia. Po latach dawnej świetności pozostało tylko ciekawe muzeum górnictwa w dawnej kopalni. W budynku muzeum, w czterech salach wystawowych zgromadzono eksponaty ze wszystkich dziedzin górnictwa podziemnego, np. modele maszyn i sprzęt zabezpieczający wraz z rozmaitymi typami ładunków strzałowych i aparatów ucieczkowych. Zapoznać tu się można również z różnymi modelami obudów górniczych. Do zwiedzania udostępniona jest także oryginalna dyspozytornia, stanowiąca niegdyś centrum kierowania kopalnią. W nadziemnym kompleksie górniczym można też zobaczyć unikalne na skalę światową piece i wieże szybowe. Kopalnia jest jednym z nielicznych zachowanych w tak doskonałym stanie XIX-wiecznych obiektów przemysłowo-wydobywczych. Szczególną atrakcją jest także podziemna trasa turystyczna o długości 700 metrów.


Zabytkowa kopalnia węgla w Rybniku
Kopalnia znajduje się w Rybniku, w dzielnicy Niewiadom. Została udostępniona do zwiedzania i pełnienia funkcji turystycznych w 1999 r., dzięki staraniom Stowarzyszenia Zabytkowej Kopalni „Ignacy.
Zespół architektoniczno-przemysłowy kopalni węgla kamiennego "Ignacy-Hoym" został zbudowany w końcu XIX wieku, z inicjatywy pruskiego ministra prowincji śląskiej von Hoyma. Późniejszą nazwę kopalnia otrzymała od imienia prezydenta Ignacego Mościckiego." Centrum naziemnej części kompleksu stanowi wieża ciśnień oraz wyciągowe maszyny parowe w szybach "Głowacki" i Kościuszko". Maszyny wyciągowe obsługujące dwa szyby są najcenniejszymi zabytkami techniki, znajdującymi się na terenie kopalni. Obie posiadają napęd parowy. Starsza z nich pracująca na szybie „Głowacki" pochodzi z 1900 r. a młodsza z 1920 r. W budynku administracyjnym znajduje się wystawa poświęcona górnictwu – zgromadzono tu liczne eksponaty związane z historią i kulturą górnictwa. Kopalnia ma również przygotowaną podziemną trasę turystyczną na poziomach 400 oraz 600 m. Obecnie dostępna jest jedynie powierzchnia, aczkolwiek czynione są starania o umożliwienie zjazdu do podziemi. Zabytkowa Kopalnia Ignacy znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Kopalnia Królowa Luiza w Zabrzu
Dwie udostępnione dla turystów ściany wydobywcze – strugowa i kombajnowa - rozciągają się na długości ponad 80 metrów i w całości zabezpieczone są hydraulicznymi sekcjami ścianowymi. Potężne siłowniki służą na tym odcinku jako wsparcie dla rąk. Kopalnia prezentuje oblicze górnictwa z lat 70-tych XX wieku. Trasa wypełniona jest zarówno multimediami, jak i działającymi maszynami górniczymi, które zaskoczą odwiedzających swoim kształtem i zasadą działania. Olbrzymia piła do podcinania pokładu węglowego zwana wrębiarką, kombajn jednobębnowy czy strug ścianowy wywołują emocje nie tylko u pasjonatów surowego industrialu. Miejscami robi się bardzo ciasno – najniższe wyrobisko ma wysokość zaledwie 90 cm! W tym miejscu przydają się nieodzowne kaski górnicze.  Jedną z największych atrakcji zwiedzania podziemi „Królowej Luizy” jest przejazd górniczą kolejką karlik, dzięki której można poczuć się jak hajer jadący na szychtę.
Kopalnia Królowa Luiza jest częścią kompleksu Sztolnia Królowa Luiza i znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.


Zabytkowa Kopalnia Srebra i Skansen Maszyn Parowych w Tarnowskich Górach
Jest to unikalny zabytek górnictwa kruszcowego w Europie. Już w okresie międzywojennym powstały plany udostępnienia labiryntu wyrobisk, korytarzy, komór i chodników pozostałych po dawnym górnictwie tarnogórskim. Udało się to w 1976 r., dzięki Stowarzyszeniu Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Zrekonstruowane wyrobiska kopalni pochodzą z XVII i XIX w. i są świadectwem bogatej historii Ziemi Tarnogórskiej. Z podszybia szybu „Anioł" można wejść w labirynt chodników. Chodnikiem „Staszica" dociera się do pierwszej Komory „Srebrnej", o powierzchni 500 m2. Zachowana jest w stanie pierwotnym, z odtworzonym stanowiskiem pracy gwarków. W głębi komory znajduje się małe jeziorko oraz resztki galeny. Znajduje się tu chodnik wodny, którym można przepłynąć łodziami do trzeciego szybu zwanego "Żmiją". Długość trasy wodnej wynosi 270 m. Na terenie wokół kopalni znajduje się Skansen Maszyn Parowych. Wśród 31 eksponatów najliczniejszą grupę stanowią parowozy, ponadto stoją tu szybowe maszyny wyciągowe, pompy i urządzenia poruszane parą. W 1999 r. do skansenu trafił największy eksponat, jakim jest parowa maszyna wyciągowa typu Koepe z 1907 r. Jej koło ma 7 m średnicy. Zabytkowa Kopalnia Srebra i Skansen Maszyn Parowych w Tarnowskich Górach znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.


Sztolnia Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach
Najdłuższa w Polsce podziemna trasa turystyczna, którą pokonuje się łodziami. Stanowi ona fragment XIX-wiecznej Sztolni Głębokiej Fryderyk, która odprowadzała kiedyś wody kopalniane na powierzchnię ziemi. Do sztolni prowadzi szyb "Ewa" oraz "Sylwester". Kilkadziesiąt metrów nad ziemią turyści wsiadają do łodzi i w tajemniczej scenerii, przy świetle migocących lamp karbidowych, przepływają odcinek 600 metrów. Przewodnik, odpychając łódki od ociosów skalnych, snuje opowieść o historii tarnogórskiego górnictwa. Tarnogórskie podziemia wpisane są na listę Pomników Historii oraz w 2017 roku zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Sztolnia Czarnego Pstrąga znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.


Kopalnia Guido
Guido to unikatowa na skalę europejską, założona w 1855 r. kopalnia, która po zakończeniu eksploatacji pełniła funkcję węzła odwadniającego i kopalni doświadczalnej. Do podziemi możemy zjechać na poziom 170, 320 lub 355 m. Poziom 170 m, zwany także poziomem świętej Barbary, koncentruje się na trudzie pracy w kopalni z początku XX wieku – okresu mechanizacji, postępu technologicznego, ale także okresie najsilniejszego kultu św. Barbary w górnośląskim górnictwie. To bowiem patronka górników jest postacią najważniejszą w tej części kopalni. Poziom 320 m to dwudziestowieczna kopalnia w pełnej okazałości. Trasa liczy ok. 2,5 km i pozwala doświadczyć realiów pracy górniczej. Najnowsza propozycja zwiedzania to wyprawa na poziom 355. To zupełnie nowa, nieudostępniana do tej pory część zabytkowej Kopalni Guido. Stanowi on obszar ściany wydobywczej nr 4, eksploatowanej w celach szkoleniowo-badawczych w drugiej połowie XX wieku. Wyprawa na poziom 355 to górnicza szychta w pełnym ekwipunku. Trasa dla osób przygotowanych na spory wysiłek i solidną porcję wrażeń. Jest to kolejna po poziomie 320, najgłębiej położona trasa turystyczna w kopalni węgla kamiennego w Europie. Oprócz zwiedzania Kopalnia zapewnia również doznania artystyczne. Na poziomie 320 powstała strefa biznesu, kultury i rozrywki, zwana Strefą K8 – są to cztery potężne komory górnicze, w których mieści się sala koncertowa, sala bankietowa i sala konferencyjna, a także najgłębiej położony pub na świecie.
Kopalnia Guido znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.


Kopalnia krzemienia w Krzemionkach
Teren kopalń krzemienia pasiastego w Krzemionkach ma status Muzeum i Rezerwatu Archeologiczno – Przyrodniczego i objęty jest ochroną. Krzemionki – kopalnie z epoki neolitu, znajdujące się koło Ostrowca Świętokrzyskiego, zostały uznane za pomnik historii. Pole eksploatacyjne w Krzemionkach ma powierzchnię ok. 80 ha. Na tym obszarze występuje ponad 4000 kopalń, których głębokość wynosi do 9 m. Powierzchnia poszczególnych wyrobisk sięga do 800 m2. Kopalnie pracowały przez znaczną część neolitu oraz w epoce brązu (3900-1600 lat p.n.e.). Z wydobytego krzemienia wytwarzano m.in. gładzone siekiery, które rozprowadzano na znacznych obszarach Europy Środkowej. Wydobyte na powierzchnię bryły krzemienia obrabiano, nadając im kształt zbliżony do siekier i dłut. Licząca 500 metrów podziemna trasa turystyczna, przedstawia wnętrza neolitycznych kopalń, rekonstrukcję obozowiska górników i pracowni kamieniarskich, zadaszenie szybu górniczego sprzed 5000 lat. Pozwala też poznać sposoby zabezpieczania i konserwacji prastarych kopalń. Podziemna trasa turystyczna w Krzemionkach jest jedynym tego typu obiektem na świecie otwartym dla szerszej publiczności.