W Polsce znajduje się wiele obiektów muzealnych stanowiących dokumentację rozwoju przemysłu i techniki przemysłowej. Część z nich jak np. Muzeum Techniki w Warszawie pokazuje przekrojowo wszystkie dziedziny życia, na które wpływ miał rozwój cywilizacji, inne jak np. muzea lotnictwa, drogownictwa czy włókiennictwa koncentrują się na udokumentowaniu konkretnej gałęzi przemysłu. Znajdziemy także bardzo ciekawe placówki związane z jednym konkretnym zakładem przemysłowym np. Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota w Złotym Stoku czy Muzeum Browaru w Żywcu...

Narodowe Muzeum Techniki w Warszawie

Muzeum Techniki ma w swej siedzibie w Pałacu Kultury i Nauki kilkanaście sal z ekspozycjami o charakterze stałym, ponadto organizuje systematycznie ekspozycje czasowe. Posiada bogate tradycje, sięgające XIX stulecia. Nawiązuje ściśle do działalności założonego w 1875 r. Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, które odegrało znaczącą rolę w kulturze, nauce, technice a nawet życiu gospodarczym ówczesnej Polski. W ciągu ponad 50 lat powojennej działalności Muzeum Techniki zgromadziło cenne zbiory. Dotyczą one różnych dziecin techniki. Obejrzeć można pokaźną kolekcję starych motocykli, samochodów, rowerów. Na ekspozycji astronautyki znajdują się modele rakiet, modele statków kosmicznych Sputnik 1, Sputnik 2, Wostok 1, kabiny załogowe Apollo i Gemini, , prom kosmiczny Columbia. Ponadto jest niemiecka maszyna szyfrująca Enigma, wraz z informacjami o złamaniu tego szyfru przez polskich matematyków, fotoplastikon - zabytek z końca XIX w., z przezroczami przedstawiającymi cenne zabytki techniki i kultury materialnej w Polsce. Ekspozycja górnictwa prezentuje model korytarza w kopalni węgla a Sala „Ciekawa Fizyka” pozwala na przeprowadzenie różnych doświadczeń.


Muzeum Przemysłu i Techniki w Wałbrzychu

Muzeum jest usytuowane na terenie byłej kopalni węgla kamiennego "Julia" (przez pewien czas nosiła też nazwę „Thorez”), której początki sięgają roku 1770. Jako zakład wydobywczy została ona zlikwidowana w 1990 r. Znajdujące się tutaj urządzenia służące do wydobywania węgla, stały się wiekowymi zabytkami. Należą do nich między innymi szyby górnicze, maszyny i inne elementy kopalni. Głównymi elementami zespołu muzealnego są stalowe wieże szybów "Julia" i "Sobótka", które górują nad muzeum. Zostały zbudowane na przełomie XIX i XX w., osadzone na starszych kilkadziesiąt lat wieżach szybowych. W skład zespołu wchodzą także budynki, gdzie oczyszczano i sortowano węgiel oraz kotłownie, warsztaty, lampownia, łaźnia, pomieszczenia biurowe, magazyny szybowe. Częścią tego zespołu jest od niedawna również Lisia Sztolnia, istniejąca od końca XVIII wieku. Jej osobliwość polegała na tym, że była wypełniona wodą o głębokości 1 m, a transport węgla odbywał się łodziami. Z wszystkich kopalń wałbrzyskich zabudowa powierzchni kopalni "Julia" jest najstarszym i najlepiej zachowanym zespołem zabytkowych budowli przemysłowych z końca XIX w. i początku XX w.


Muzeum Przyrody i Techniki Ekomuzeum im. Jana Pazdura w Starachowicach

Zostało utworzone w 2001 r. jako skansen technologiczny hutnictwa w XIX i XX w. i jednocześnie interdyscyplinarny park tematyczny. Placówka obejmuje obszar 8 hektarów, na którym zlokalizowane są obiekty dwóch chronologicznie następujących po sobie zakładów wielkopiecowych. Zamysłem twórców muzeum była prezentacja dwóch tysięcy lat dziejów produkcji żelaza – od dymarki do Wielkiego Pieca, z jedynym zachowanym w Europie kompletnym ciągiem technologicznym. Znajduje się tutaj archeopark ze zrekonstruowaną osadą hutniczą, historyczny krajobraz Staropolskiego Okręgu Przemysłowego, Ponadto muzeum prezentuje tradycje przemysłowe Starachowic związane z produkcją zbrojeniową oraz powojenna produkcja samochodów ciężarowych typu „Star”. Niezwykle cenna jest jedna z największych na świecie maszyna parowa, która trafiła do Starachowic z Powszechnej Wystawy Przemysłowej w Paryżu w 1889 r. Przyroda w Muzeum sąsiaduje z techniką nie tylko w nazwie. W jednej z hal prezentowana jest wystawa paleontologiczna, której najważniejszym elementem jest zbiór skamieniałości – tropów zwierząt żyjących w rejonie Gór Świętokrzyskich przed 200 milionami lat.

Muzeum Gazownictwa i zabytkowe latarnie gazowe w Warszawie

Zespół budynków „Gazowni na Woli”, jest jednym z najlepiej zachowanych kompleksów zabytkowej architektury przemysłowej z przełomu XIX i XX w. Muzeum mieści się w wybudowanym w 1888 r., dawnym budynku aparatowni i tłoczni gazu, która niegdyś służyła sprężaniu gazu i przesyłaniu go do odbiorców. Ekspozycja muzeum jest bardzo urozmaicona. Szczególną wartość przedstawiają zachowane w doskonałym stanie, precyzyjnie wykonane maszyny i urządzenia technologiczne, o imponujących rozmiarach. We wnętrzu pomieszczenia mieszkalnego z XIX w. są eksponowane urządzenia gazowe stosowane w gospodarstwach domowych, m.in.: lodówka gazowa, kuchnia węglowo-gazowa, żelazko gazowe, termy i oryginalne piece łazienkowe oraz maszynka do palenia kawy. Muzeum prezentuje również dokumenty historyczne, które ukazują zachodzące zmiany i postęp w dziedzinie gazownictwa. W Warszawie nowoczesne oświetlenie gazowe zainstalowano na stałe w 1856 r., pod koniec XIX w. takich latarni było około 2000. Od pewnego czasu na niektórych ulicach przywracane są stylowe lampy gazowe, których jest już blisko 200. Są m. in. na Starym Mieście i na terenie Miasta Ogrodu-Sadyba.

Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku

Historia Muzeum sięga 1960 r., kiedy to przy gdańskim Muzeum Pomorskim (obecnie Muzeum Narodowe) powołano samodzielny oddział pod nazwą "Dział Morski". Dwa lata później dział przekształcił się w odrębną instytucję, której główną siedzibą został słynny gdański Żuraw. Muzeum przejęło potem kilka spichlerzy na wyspie Ołowianka. Poza nimi oraz Wielkim Żurawiem, w składzie muzeum są jeszcze oddziały: Muzeum Rybołówstwa na Helu, Muzeum Wisły w Tczewie i dwa statki - "Sołdek" i "Dar Pomorza". Nową inwestycją jest Ośrodek Kultury Morskiej. Zbiory muzeum związane są z historią portów, budownictwa okrętowego, żeglugi i handlu. Są wśród nich zabytki przemysłu stoczniowego, ratownictwa, elementy wyposażenia statków, stare instrumenty nawigacyjne, mechanizmy napędowe, broń ręczna i pokładowa itp. Interesujące są kolekcje modeli słowiańskich łodzi, średniowiecznych statków gdańskich, okrętów wojennych z XVI-XVII w., polskich statków handlowych i pasażerskich z lat 1920-1939 oraz zbudowanych po 1945 r. statków i holowników rzecznych. Są też w zbiorach łodzie z rejonu Oceanii, Indonezji, Afryki. Gromadzone są też dzieła sztuki o tematyce marynistycznej.


Muzeum Motoryzacji w Otrębusach

Muzeum Motoryzacji, z siedzibą w Otrębusach pod Warszawą, powstało 1995 r. Jest jedną z największych tego typu placówek w Europie, chętnie odwiedzaną przez miłośników starej techniki i motoryzacji. Obecnie wśród zbiorów znajduje się ok. 300 zabytkowych pojazdów a ponadto spora kolekcja różnych rekwizytów związanych z tą tematyką (np. radia, plakaty). Najstarszym pojazdem jest traktor TITAN produkcji USA z 1895 r. Najstarszy pojazd ciężarowy to Mercedes z 1913 r., a osobowy FIAT pochodzi z 1919 r. Wśród eksponatów są samochody osobowe, ciężarowe, autobusy, samoloty, wózki dziecięce, rowery, motocykle a także sprawne czołgi. W trakcie rekonstrukcji jest kilkadziesiąt pojazdów, w tym słynny polski czołg 7TP i czołg zwiadowczy TKS. Prawdziwym rarytasem jest ZIS kabriolet J. Stalina, Mercedes 170V Lody Halamy, również kabriolet i wiele innych aut jakimi jeździli Elvis Presley, Marilyn Monroe czy Jan Kiepura. Wszystkie pojazdy zostały odrestaurowane, zgodnie z zasadami obowiązującymi w okresie ich powstania. Muzeum ma na swoim koncie organizowanie wielu imprez kulturalnych, jak „Stulecie motoryzacji w Polsce”, czy wielu wystaw na terenie całego kraju.


Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi

Muzeum wywodzi się z utworzonego w 1952 r. Działu Tkactwa łódzkiego Muzeum Sztuki. Siedzibą muzeum jest "Biała Fabryka" - okazały czterokondygnacyjny kompleks klasycystycznych, biało tynkowanych (stąd nazwa) budynków, jeden z najpiękniejszych w Polsce zabytków architektury przemysłowej. Zbudowany w latach 1835-39 przez Ludwika Geyera, mieścił pierwszą w Łodzi mechaniczną przędzalnię i tkalnię bawełny, poruszaną pierwszą w mieście maszyną parową. Niskie, wsparte na rzędach słupów dźwigających drewniane stropy, dawne hale fabryczne są wspaniałym tłem dla ekspozycji historycznych narzędzi i maszyn włókienniczych, największej w Polsce kolekcji przędz, tkanin i dzianin, próbników tkanin przemysłowych, również tutaj wytwarzanych, polskiej tkaniny artystycznej, kolekcji strojów kobiecych i męskich, akcesoriów mody, strojów ludowych, gobelinów europejskich, pasów kontuszowych, dywanów orientalnych i kilimów a także dokumentów i ikonografii włókienniczej. Muzeum było współorganizatorem a od 1982 r. jest organizatorem Międzynarodowego Triennale Tkaniny – największej na świecie wystawy-konkursu współczesnej tkaniny artystycznej.


Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota w Złotym Stoku

To jedna z największych atrakcji miasta Złoty Stok. Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota położone jest w dolinie Złotego Potoku. Trasa turystyczna, obrazująca historię wydobycia cennego kruszcu otwarta została w 1996 r. i składa się z dwóch sztolni (jedna dostępna dla niepełnosprawnych). Natomiast ekspozycja muzealna mieści się w dawnej podziemnej komorze materiałów wybuchowych oraz we wlotowej części sztolni "Gertruda". Muzeum oferuje zbiory związane z historią górnictwa złota, liczne pamiątki związane z eksploatacją i przeróbką hutniczą rud złota i arsenu w samym Złotym Stoku i ośrodkach sąsiednich. Atrakcją proponowaną przez muzeum jest wyprawa do sztolni „Czarnej” w której można zobaczyć 10-metrowy podziemny wodospad. W ekspozycji muzeum zwracają uwagę: unikalna kolekcja map geologicznych i kopalnianych, przedstawiających rozwój eksploatacji pól wydobywczych "Reicher Trost" (Bogate Pocieszenie), "Goldener Esel" (Złoty Osioł) i "Himmelfahrt" (Wniebowzięcie) od XVII w. do II wojny światowej; ponadto fragment chodnika w obudowie drewnianej ze starym wózkiem do transportu urobku; górnicze urządzenia wiertnicze; typowe rudy złotonośne.


Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie

Jest jedyną tego typu placówką w Europie, mieści się w narożnym budynku (wieży ciśnień) Częstochowskich Zakładów Przemysłu Zapałczanego. Powstało w 2002 r. Muzeum posiada ekspozycje w dwóch salach wystawowych oraz w działającym zakładzie produkcyjnym z lat 30. XX w., wykorzystującym linię produkcyjną z tego właśnie okresu. Główną częścią muzeum jest fabryka, w której nadal produkuje się zapałki. Można obejrzeć zabytkowy park maszynowy oraz prześledzić cykl produkcyjny od korowania drewna przez wytwarzanie patyczków, po pakowanie zapałek do pudełek. Fabryka ta powstała w 1882 r. i była pierwszą fabryką zapałek na ziemiach polskich. W roku 1930 została zmodernizowana po pożarze, który zniszczył ją kilka lat wcześniej. W głównej sali znajdują się dokumenty związane z przemysłem zapałczanym oraz wystawa „Rzeźby z jednej zapałki” Anatola Karonia. W drugiej sali znajduje się wystawa filumenistyczna, na której eksponowane są etykiety pudełek po zapałkach z czasów dwudziestolecia międzywojennego, czasów powojennych i współczesnych. Wśród nich jest sławna seria zapałek Black Cat z wizerunkiem kota, która była symbolem częstochowskich zakładów.


Muzeum Piwowarstwa w Tychach - Tyskie Browarium

Muzeum znajduje się w dawnym budynku kościoła ewangelickiego z 1902 r., na terenie Tyskich Browarów Książęcych. Otwarte zostało do zwiedzania w 2004 r. W sali muzealnej prezentowane są eksponaty związane ze sztuką warzenia, serwowania i spożywania piwa a także z historią i tradycją tyskiego browaru. Można tu zobaczyć ponad 300 butelek z początku XIX w., narzędzia bednarskie, oryginalne dębowe beczki, kufle, podstawki, etykiety, kapsle, dokumenty, zdjęcia związane z piwem i jego historią oraz poznać historię tyskiego browaru. Wszystko to w nowoczesnej oprawie, z wykorzystaniem najnowszych form muzealnych. W nowocześnie wyposażonej sali kinowej muzeum można obejrzeć film o historii ziemi pszczyńskiej i Tyskich Browarów Książęcych zrealizowany w technologii trójwymiarowej. Salę wypełniają ekrany dotykowe prezentujące historię browarów i proces produkcyjny, gry piwne, beczka mailowa z której można wysłać maila do znajomych. Od 2005 r. muzeum realizuje program letnich akcji nocnego zwiedzania browaru, pod hasłem „Zobacz browar nocą” To spektakle z udziałem aktorów amatorów wcielających się w historyczne postacie związane z dziejami browaru.


Muzeum Browaru w Żywcu

Browar w Żywcu, jeden z najstarszych w kraju, założony został w 1856 r. przez arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga. 150 lat później, w najstarszej części historycznego browaru powstała interesująca placówka muzealna. Odwiedzający znajdą tu pasjonujące historie, poznają sprawne urządzenia sprzed dziesięcioleci, wreszcie mogą degustować znakomite żywieckie piwo. Muzeum mieści się w dawnych, wykutych w skale piwnicach leżakowych, czyli na najniższym poziomie Browaru w Żywcu. W 18 salach o łącznej powierzchni 1600 m2 zgromadzono unikalne eksponaty, obrazujące w atrakcyjny sposób wieloletnią historię, zarówno browarnictwa, jak też samego Browaru w Żywcu. Trasę turystyczną muzeum otwiera Sala Trzech Żywiołów, gdzie prezentowane są surowce potrzebne do produkcji piwa. Kolejne pomieszczenia zawierają eksponaty obrazujące sposób wytwarzania piwa na przestrzeni dziesiątków lat. Aby oddać klimat epoki, w muzeum zrekonstruowano XIX – wieczną uliczkę i galicyjską karczmę. Kolejne części ekspozycji przedstawiają historię żywieckiego browaru w latach międzywojennych, w okresie II wojny światowej i w czasach socjalizmu, aż po dzień dzisiejszy.


Muzeum Historii Drogownictwa w Szczucinie

Muzeum znajduje się w Szczucinie koło Dąbrowy Tarnowskiej. Powstało w 1982 r. a od kilku lat funkcjonuje jako Wydział Historii Drogownictwa Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Jako jedyne w Polsce muzeum gromadzi wszelkie pamiątki związane z budownictwem drogowym. Bryła głównego budynku, z dwiema wieżami i łukowym przęsłem przypomina formą most o długości 51 metrów Do zwiedzania przeznaczone są dwie ekspozycje: zewnętrzna, na której można podziwiać maszyny i urządzenia, które niegdyś służyły drogowcom oraz wewnętrzna, która pokazuje eksponaty dotyczące budowy i utrzymania dróg i mostów, sposoby pracy przy budowach w postaci scenek z figurami ludzkimi naturalnych rozmiarów, a także drogi i mosty w sztuce. Obok budynku, na niewielkim wzniesieniu zlokalizowany jest skansen maszyn drogowych, wybudowany w formie spiralnej alejki o długości około 1 kilometra. Alejka wykonana jest z kostki brukowej, ma wbudowane oryginalne elementy dróg takie jak krawężniki, przepusty, kraty ściekowe itp. Jest tu również ekspozycja różnych nawierzchni stosowanych w drogownictwie, na tych nawierzchniach eksponowane są maszyny drogowe i inne urządzenia.


Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

Powstanie tego muzeum związane było z organizacją w 1964 r., przez Aeroklub Krakowski, wystawy lotniczej na terenie byłego lotniska Rakowice-Czyżyny. W związku z tym do Krakowa zaczęto zwozić eksponaty lotnicze, które były już wcześniej, od zakończenia działań wojennych, gromadzone z myślą o przyszłym muzeum lotnictwa. Zaczątek muzeum zajął niewielką część terenu i obiektów dawnego lotniska wojskowego, jednego z najstarszych Europie (początki w roku 1912). Przez lata gromadzono tu kolejne eksponaty, mając ograniczone możliwości ich prezentowania. W 2010 r. otwarty został nowoczesny budynek Muzeum Lotnictwa Polskiego, który kształtem nawiązuje do lotniczego skrzydła. Dysponuje powierzchnią użytkową 3,3 tys. m kw. na czterech kondygnacjach. Zostały w nim udostępnione największe w Polsce historyczne zbiory różnych maszyn latających – razem kolekcja ta liczy ponad 240 samolotów, szybowców, śmigłowców, ponad 140 silników lotniczych i zestawy rakietowe. Jest tu również kolekcja mundurów lotniczych oraz pamiątki związane z polskim kosmonautą. Obecnie krakowskie Muzeum Lotnictwa Polskiego należy do największych tego typu placówek w Europie.


Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego w Bóbrce

Zaliczane jest do obiektów unikalnych w skali światowej. Jest materialnym dowodem, jak w Polsce narodziła się gałąź przemysłu, która w drugiej połowie XIX w. zapoczątkowała niezwykły postęp cywilizacyjny i rozwój świata przez wiele dziesięcioleci. Ignacy Łukasiewicz jako pierwszy na świecie znalazł nowe zastosowanie dla występującej na Podkarpaciu ropy naftowej, zwanej olejem skalnym. Opracował sposoby destylacji, w wyniku której otrzymał naftę. Dzień 31 lipca 1853 r. jest datą pamiętną, bowiem użyto po raz pierwszy lampy naftowej skonstruowanej przez Łukasiewicza. Pierwsza na świecie kopalnia ropy naftowej założona została właśnie w Bóbrce koło Gorlic. W Muzeum Przemysłu Naftowego, w tzw. Domu Łukasiewicza znajdują się liczne zdjęcia oraz dokumenty dotyczące ropy naftowej, sposobów jej wydobycia, eksploatacji i rafinerii. W archiwum są kodeksy górnicze, czasopisma naftowe. Do najcenniejszych zabytków znajdujących się na terenie Muzeum należą też czynne do dziś kopanki (tzn. szyby naftowe), narzędzia wykorzystywane w przeszłości, warsztat z okresu, gdy kopalnią w Bóbrce kierował Łukasiewicz oraz kuźnia kopalni zbudowana na jego polecenie.