monastyr suprasl


Najcenniejszym zabytkiem niewielkiego Supraśla położonego nad rzeką o tej samej nazwie wśród Puszczy Knyszyńskiej jest pobazyliański zespół klasztorny, którego mury widoczne są przy wjeździe do miasta.

Początki budowy Monasteru Zwiastowania Przenajświętszej Bogarodzicy datowane są na rok 1500. Pod względem znaczenia był drugim ośrodkiem prawosławia w Wielkim Księstwie Litewskim po Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej, ośrodkiem rozwoju duchowego i myśli intelektualnej. W bibliotece supraskiego monastyru gromadzono cenne zbiory, od końca XVII wieku działała też drukarnia. Obiekty klasztorne wielokrotnie ulegały zniszczeniom i były odbudowywane, stąd ich różnorodność stylowa.

Obecnie w skład zespołu wchodzi kilka budowli, w tym dawna cerkiew obronna, usytuowana na dziedzińcu całego kompleksu. Została zniszczona podczas drugiej wojny światowej, odbudowana w stylu renesansowym w 1985 roku. Zachowane zostały z niej oryginalne fragmenty polichromii ikonograficznej w duchu wschodniego chrześcijaństwa. Zabudowania klasztorne uzupełnia cerkiew św. Jana Teologa oraz brama-dzwonnica z połowy XVIII wieku. Dziedziniec otaczają barokowe budynki klasztorne z XVII i XVIII wieku. Ważnym obiektem jest Pałac Archimandrytów, przełożonych klasztoru. Budowany w latach 1635 – 1655, rozbudowany w XVIII wieku, odbudowany w latach 1959 – 1972 ze zniszczeń wojennych.

W 2006 roku otwarto w jego wnętrzach Muzeum Ikon, będące oddziałem Muzeum Podlaskiego w Białymstoku. To niezwykłe, interaktywne muzeum sztuki sakralnej prawosławia. W jego zbiorach jest około 1.2 tys. ikon z XVIII, XIX i XX wieku, a także przedmioty sakralne i unikatowe freski wzorowane na stylu malarzy z Bałkanów. Wykonane zostały w wnętrzach supraskiego monastyru przez jednego lub kilku artystów. O żadnym z nich nic bliższego nie wiadomo poza tym, że przeszli wspólnie do historii odnotowani na karach Kroniki Ławry Supraskiej, jako Serbin Nektarij Malar. XVI-wieczne freski o bizantyjskim charakterze, ocalałe ze zburzonej i obecnie odbudowanej cerkwi Zwiastowania Najświętszej Marii Panny, zburzonej w 1944 roku, przedstawiały świętych oraz sceny z życia Chrystusa i Marii. Przetrwały tylko fragmenty, między innymi postaci świętych Jerzego, Demetriusza, Nikity, Bachusa i Leoncjusza, medaliony ze świętymi Julią, Mardariuszem i Thallusem oraz wizerunek świętego Oresta. Zachowały się też fragmenty postaci, fryzów i pasów ornamentalnych. 

Muzeum Ikon w Pałacu Archimandrytów zajmuje około 500. metrów kwadratowych, na czterech kondygnacjach, z których trzy przeznaczono na ekspozycję stałą. Wnętrza dziewięciu sal różnią się aranżacją, którą tworzy oprawa świetlna, obraz oraz dźwięk - wypełniający wnętrza chóralny śpiew modlących się mnichów. Ekspozycja stała nosi nazwę „Ikona. Obraz i słowo - między tym co ulotne, a wieczne”. Zwiedzający przechodzą między innymi z pustelniczej pieczary  do celi mnicha piszącego ikonę, z cerkwi do wiejskiej chaty z domowym ołtarzykiem. Muzeum prezentuje jednak przede wszystkim ikony. W większości odebrane przemytnikom i przekazane placówce przez służby graniczne. Niewiele wiadomo o ich historii. Dominują dzieła z przełomu XIX i XX wieku, ale są i starsze. Ikony kalendarzowe; Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus na ręku; Chrystusa Pantokratora, władcy i sędziego wszechświata, ukazujące boskość i człowieczeństwo Chrystusa; świętych i Ojców Kościoła, pisarzy i teologów wczesnochrześcijańskich; Jezusa z Marią i świętym Janem Chrzcicielem. Nowocześnie prezentowana ekspozycja pozwala poczuć atmosferę i zrozumieć rolę ikony w Prawosławiu, a także przybliża doktrynę Kościoła prawosławnego poprzez wyjaśnianie skomplikowanej teologii ikony i jej znaczenia dla kultury prawosławia, symbolikę cerkwi wyrażoną w galerii wizerunków świętych i ocalałych fragmentach supraskich fresków uzupełnionych archiwalnymi zdjęciami.

Elementami ekspozycji są filmy o historii klasztoru i cerkwiach na Podlasiu.  Niezwykle interesująca jest filmowa lekcja z zakresu wiedzy o technikach pisania ikon. Zawiera ona treści edukacyjne, ale także zachętę do rozwijania własnych uzdolnień w tym zakresie w ramach prowadzonych przez muzeum zajęć w Sali Warsztatowej.

Muzeum Ikon w konkursie na Podlaską Markę Roku wyróżnione zostało tytułem Miejsce Roku 2006, otrzymało też Nagrodę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ogólnopolskim Konkursie na Wydarzenie Muzealne Roku „Sybilla”, przyznawane za najwybitniejsze dokonania w sferze działalności muzealnej.   

Klasztor można zwiedzać od poniedziałku do soboty w godzinach od 10.00 do 14.00 oraz od 16.00 do 18.00. Muzeum Ikon czynne jest codziennie, oprócz poniedziałków i dni świątecznych, od 1maja do 30 września od godziny 12.00 do 19.00; od 1 października do 30 kwietnia od godziny 10.00 do 17.00. Ponieważ monaster jest działającą świątynią i celem pielgrzymek, zwiedzanie cerkwi, klasztoru i muzeum w Supraślu nie jest możliwe w święta cerkiewne i państwowe.

Zmotoryzowani jadący do Supraśla, dotrą do miasta kierując się z Białegostoku w stronę Krynek drogą nr 676.


Muzeum Ikon w Supraślu - Oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku
ul. Klasztorna 1, 16-030 Supraśl
tel. kom.: 509 336 829
e-mail: muzeum.ikon@muzeum.bialystok.pl 


www.muzeum.bialystok.pl