Ogród botaniczny to wydzielony i odpowiednio zagospodarowany obszar, który jest miejscem uprawy roślin z różnych stref klimatycznych. Poza tym prowadzona jest tu działalność naukowo-badawcza, dydaktyczno-wychowawcza oraz rekreacyjna. W Polsce status ogrodu botanicznego posiadają 40 ogrody (pełen aktualizowany wykaz znajduje się na stronie internetowej Generalnej Dyrkecji Ochrony Środowiska).

W Polsce są takie ogrody, w których zachwycają rośliny z naszego kraju, jak i takie, które u nas naturalnie nie rosną. Polska kolekcja starych odmian jabłoni zasługuje na zaszczytny tytuł Kolekcji Narodowej. Najbogatsze kolekcje roślin w Polsce posiadają Arboretum SGGW w Rogowie, Ogród Botaniczny UAM w Poznaniu, Ogród Botaniczny IHAR w Bydgoszczy, Arboretum Bolestraszyce, Ogród Dendrologiczny AR im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu.

Szczególnym rodzajem ogrodów botanicznych są ogrody dendrologiczne, zwane arboretum. Kolekcja arboretum złożona jest z drzew i krzewów. Arboretum bywa częścią w ogrodzie botanicznym albo jest samodzielne jak arboretum leśne.

Samodzielny ogród leśny w 1998 r. powstał w sercu Puszczy Knyszyńskiej. Jest to arboretum im. Powstańców 1863 r. w Kopnej Górze, należące do Nadleśnictwa Supraśl. Knyszyńska kolekcja liczy 500 gatunków i odmian drzew i krzewów. Wśród okazów arboretum są prawie wszystkie typy siedlisk leśnych puszczy. A więc rośliny jagodowe, pnącza i zioła. Wśród roślin obcych są jałowce, cyprysiki, żywotniki i rododendrony. W Supraślu rośnie tulipanowiec amerykański, drzewo o oryginalnym kształcie liści oraz z kwiatami podobnymi do tulipanków. W czerwcu kolkwicja chińska różowieje od pięknych kwiatów, a w maju ośnieża obsypuje się białymi kwiatami w kształcie dzwoneczków. Teren ogrodu w Puszczy Knyszyńskiej prezentuje też alpinarium i rosarium. Wspaniałym przeżycie jest spacer ścieżką edukacyjna Kopna Góra o długości 4 km. Idąc przez ogród można zabłądzić i trafić do chatki Baby Jagi. Nazwa ogrodu zobowiązuje. Oprócz tablicy pamiątkowej z wizerunkiem powstańczej pieczęci i trzech krzyży w Dolinie Sokołdy, o dniach walki z zaborcą przypominają stare dęby - pomniki przyrody i świadkowie wydarzeń stycznia 1863 r. Przy arboretum działa też Małe Muzeum Historii Puszczy Knyszyńskiej.

W alpinarium dobrze się czują rośliny wysokogórskie. Alpinarium, tak jak arboretum może być samodzielnym ogrodem, albo częścią ogrodu botanicznego, a nawet częścią arboretum, tak jak jest w Stradomii Dolnej. Celem stworzenia wysokogórskim roślinom cieplarnianych warunków, alpinaria buduje się na naturalnym terenie. Jeśli jest to niemożliwe ukształtuje się teren na podobieństwo natury. W alpinariach rośliny rosną na skałkach, głazach czy kamieniach. Piękny jest to widok gdy niespotykane na co dzień rośliny z rejonów alpejskich można zobaczyć w naszych miastach.

Wartym obejrzenia jest alpinarium w Zakopanem. Za Muzeum Tatrzańskim jest najmniejszy w Polsce, ale niezwykle uroczy ogród botaniczny. Niewielką powierzchnię ogrodu, 3000 m2, ozdabia 600 gatunków roślin tatrzańskich należących do 72 rodzin i 290 rodzajów. W alpinarium pod Tatrami rośnie urzekająca szarotka alpejska, fioletowy szafran spiski, bardziej znany jako krokus i liliowe filcowane sasanki słowackie. Kamienie obrastają białe, różowe i czerwone skalnice, niebieskie goryczki. Szafirowe dzwoneczki ostróżki tatrzańskiej i fioletowe parasolki urdzika karpackiego. W alpinarium w Zakopanem rośnie 65 gatunków roślin objętych ochroną. W tym kolorowym ogrodzie spacerujemy w otoczeniu roślin górnego regla oraz wysokogórskich muraw. Cieszą nasze oczy rośliny z turni i skał bardzo wysokich.

Kolekcje roślin leczniczych, gromadzone są w miejscach specjalizujących się w hodowaniu gatunków o właściwościach medycznych. Takim „ogrodem czarownicy" jest Ogród Roślin Leczniczych Instytutu Roślin i Przetworów Zielarskich w Plewiskach, założony w 1946 r. Kolekcja ziół w Plewiskach obejmuje zbiory z zakresu: systematyki roślin, w którym rośnie 416 gatunków, doświadczalnych upraw próbnych z 500 taksonami, roślin objętych ochroną prawną, gdzie rośną: miłek wiosenny, arnika górska, dyptam jesionolistny. Jest też dział drzew i krzewów obejmujący 200 gatunków, w tym pomniki przyrody oraz 400 taksonów szklarniowych roślin leczniczych i ozdobnych, a wśród nich rośliny pustynne. W zbiorach ogrodu jest 10 000 arkuszy zielnikowych, 20 000 próbek nasion oraz kolekcja surowców zielarskich. Ogród prowadzi szkolenia z zakresu zielarstwa i ziołolecznictwa dla fitoterapeutów i homeopatów raz innych osób zainteresowanych roślinami leczniczymi.

Atmosferę tropików poczujemy w palmiarniach. Ponad stuletnie kanaryjskie palmy daktylowe, palmy podzwrotnikowe, rośliny użytkowe zobaczyć można w palmiarni w gliwickim Parku Chopina. Palmiarnia została założona w 1880 r., dziś na obszarze 2000 m2 rośnie ponad 5600 roślin. Sławę gliwicka palmiarnia zyskała za sprawą feniksów kanaryjskich, których wiek przekroczył 120 lat. Altanki przy kaskadach wody sprzyjają wypoczynkowi. W oczkach wodnych rosną papirusy i pandany, wśród nich pływają żółwie. Gady wygrzewają się w terrariach. Goście słuchają koncertu egzotycznych papug i kanarków.

Podobnie jest w poznańskiej palmiarni z 1904 r. założonej z inicjatywy Towarzystwa Upiększania. Unikalne zbiory ogrodu tropikalnego obejmują 17000 roślin reprezentujących 1100 gatunków. Rosną tu sukulenty z Ameryki, rośliny tropikalne i wodne. Palmiarnię zdobi podszycie lasu tropikalnego i kserofity starego i nowego świata oraz rośliny z sawanny. Spacerując przy śpiewie ptaków podziwiać możemy maleńkie czerwone kwiatuszki na ogromnym kolczastym kaktusie albo mnóstwo żółtych kwiatów na brunatnym płaszczyku egzotycznej rośliny, której kolce wyglądają jak aksamit. 


Wykaz ogrodów botanicznych w Polsce według województw
(stan na: 16 listopada 2015 r.)



DOLNOŚLĄSKIE

KUJAWSKO-POMORSKIE

LUBELSKIE

LUBUSKIE

ŁÓDZKIE 

MAŁOPOLSKIE

MAZOWIECKIE

PODKARPACKIE  

PODLASKIE

POMORSKIE

ŚLĄSKIE 

ŚWIĘTOKRZYSKIE  

WARMIŃSKO-MAZURSKIE

WIELKOPOLSKIE

ZACHODNIOPOMORSKIE