Kościół św. Gotarda w Strzelinie

Znany jest powszechnie jako rotunda św. Gotarda, aczkolwiek rotunda jest tylko jego częścią. Jest za to częścią najważniejszą, unikatową. Romańskich świątyń zbudowanych na planie koła zachowało się bowiem w Polsce tylko kilka (Cieszyn, Chełmno, Stronia). Wszystkie związane są z początkami polskiej państwowości i chrześcijaństwa w Polsce. Rotunda w Strzelinie to najstarszy budynek w tym mieście. Wzniesiona została najprawdopodobniej w 1. połowie XII w. Była to rotunda z podkowiastą absydą od wschodu, a zbudowana została z łamanego granitu, czyli z wciąż wydobywanego w Strzelinie kamienia. Po raz pierwszy wzmiankowano ją w 1233 r. i w 1300 r. Do dziś z tej romańskiej budowli zachowały się jej dolne partie i portal. Na przełomie XIII i XIV w. rozebrano absydę, a do rotundy dobudowano nawę północną nakrytą dwuspadowym dachem, a samą rotundę nadbudowano, przekształcając ją w dzwonnicę. W 1470 r. równolegle do nawy północnej zbudowano nawę południową. Około 1800 r. rotunda została podwyższona o jedną, ośmioboczną kondygnację i nakryta ostrosłupowym hełmem. Tym samym jest to obecnie dwunawowy kościół z rotundą przy zachodniej ścianie nawy północnej. Nawy te są dwuprzęsłowe, nakryte sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, a okna w nawach – ostrołukowe z maswerkami. W murze znajdują się renesansowe i barokowe płyty nagrobne i epitafia. Od 1574 r. ten unikatowy kościół służył luteranom. W 1698 r. odzyskali go katolicy, należał do zakonu augustianów, ale tylko do 1709 r., kiedy znów stał się protestancki. Przed I wojną światową odprawiono w nim nabożeństwa w języku polskim. Z tego powodu nazywany był „polskim kościołem”. Podczas II wojny światowej został mocno uszkodzony i był długo nieużytkowany. W 1992 r. przywrócono go do kultu, otrzymał współczesny wystrój i stał się kościołem filialnym parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Strzelinie. W wybrane dni jest udostępniany do zwiedzania.