Świętokrzyski Park Narodowy

Świętokrzyski Park Narodowy został utworzony 1 maja 1950 roku, jest trzecim najstarszym parkiem narodowym w kraju i jednym z najcenniejszych obszarów chronionych w Europie. Obejmuje 7626 ha w sercu Gór Świętokrzyskich i stanowi ostoje Puszczy Jodłowej – symbolicznego lasu, rozsławionego przez Stefana Żeromskiego. Park leży w całości w województwie świętokrzyskim, a jego siedziba mieści się w Bodzentynie. Na jego terenie znajdują się najwyższe szczyty pasma Łysogór – Łysica (614 m n.p.m.) i Łysa Góra (595 m n.p.m., znana też jako Święty Krzyż). Od 2021 roku ŚPN nosi zaszczytny tytuł Rezerwatu Biosfery UNESCO. Świętokrzyski Park Narodowy chroni jeden z najstarszych krajobrazów Europy. Góry Świętokrzyskie powstały z piaskowców kambryjskich sprzed ponad 500 milionów lat, a ich charakterystycznym elementem są gołoborza – rumowiska skalne uformowane przez procesy wietrzenia i mrozu. Największe z nich można podziwiać na Łysej Górze z platformy widokowej, z której rozciąga się panorama Puszczy Jodłowej i Doliny Wilkowskiej. Aż 95% powierzchni parku zajmują lasy, głównie bory jodłowe i buczyny. Wśród drzew królują jodła pospolita, buk i sosna, a szczególną ochroną objęto modrzewia polskiego z Góry Chełmowej – reliktowego gatunku występującego jedynie w tym regionie. W ŚPN rośnie ponad tysiąc gatunków roślin naczyniowych, w tym storczyki, wawrzynek wilczełyko i jarzębina świętokrzyska – endemit, którego nie znajdziemy nigdzie indziej na świecie Świat zwierząt reprezentuje 45 gatunków ssaków (w tym ryś, żbik i wilk), 12 gatunków nietoperzy oraz liczne ptaki – od myszołowa po bociana czarnego. W strefie bagiennej można spotkać traszki, salamandry i żaby moczarowe. Blisko 3000 gatunków owadów potwierdza, że ŚPN jest jednym z najbogatszych przyrodniczo obszarów w Polsce. Świętokrzyski Park Narodowy to również miejsce duchowej i historycznej tożsamości Polski. Na szczycie Łysej Góry wznosi się klasztor benedyktynów na Świętym Krzyżu, jedno z najstarszych sanktuariów w kraju, którego początki sięgają XII wieku. Według tradycji przechowywane są tu Relikwie Drzewa Krzyża Świętego, ofiarowane Bolesławowi Chrobremu przez św. Emeryka. W murach klasztoru mieści się dziś Muzeum Przyrodnicze ŚPN, łączące naukę i duchowość w jednym miejscu. W Nowej Słupi, u stóp Łysej Góry, można odkryć archeologiczną przeszłość regionu. Co roku w sierpniu odbywa się tu Festiwal Archeologiczny „Dymarki Świętokrzyskie”, podczas którego prezentowane są pokazy wytopu żelaza w dawnych piecach dymarskich oraz rzemiosła epoki żelaza. To najstarsza cykliczna impreza archeologiczna w Polsce, łącząca historię z rekonstrukcją i edukacją Sieć szlaków w ŚPN ma ponad 100 km długości i obejmuje zarówno trasy krótkie i rodzinne, jak i długodystansowe wędrówki przez całe pasmo Łysogór. Najbardziej znany jest Główny Szlak Świętokrzyski PTTK im. Edmunda Massalskiego – jedna z najstarszych i najpiękniejszych tras pieszych w Polsce. Rozciąga się na długości ok. 105 km (z Gołoszyc do Kuźniaków) i biegnie przez centralne partie Gór Świętokrzyskich, w tym przez najcenniejsze fragmenty Parku. Szlak prowadzi przez Łysicę – najwyższy szczyt pasma, Świętą Katarzynę z klasztorem bernardynek, Dolinę Wilkowską, a następnie na Święty Krzyż – duchowe centrum regionu z klasztorem benedyktynów. Wędrowiec ma tu okazję zobaczyć najstarsze gołoborza, odwiedzić Muzeum Przyrodnicze ŚPN i zejść do Nowej Słupi – miejscowości znanej z Festiwalu Archeologicznego „Dymarki Świętokrzyskie”. Dla turystów szukających krótszych tras przygotowano kilka niezwykle malowniczych ścieżek edukacyjnych i przyrodniczych. ● Ścieżka na Łysicę (z centrum Świętej Katarzyny) to jedna z najczęściej odwiedzanych tras w parku. Liczy niespełna 2,5 km w jedną stronę, ale wznosi się stromym podejściem wśród gęstej Puszczy Jodłowej. Z wieży widokowej na szczycie roztacza się szeroka panorama Doliny Wilkowskiej i Grzegorzowic. ● Trasa z Nowej Słupi na Święty Krzyż (ok. 2,5 km) biegnie tzw. Drogą Królewską – dawnym szlakiem pielgrzymkowym, którym według tradycji wędrowali królowie polscy. Na podejściu można spotkać figurę „Pielgrzyma” – kamienny posąg, wokół którego narosło wiele legend. ● W rejonie wsi Huta Szklana znajduje się nowoczesny pawilon edukacyjny, punkt informacji turystycznej i parking, stanowiący świetny punkt startowy do zwiedzania Łysej Góry. Nieopodal Bodzentyna i w dolinie rzeki Dębnianki poprowadzono ścieżkę przyrodniczą „Wokół Łysicy” (ok. 25 km), która pozwala poznać różnorodne typy lasów, naturalne torfowiska i polany śródleśne. To trasa o umiarkowanym stopniu trudności, polecana dla osób szukających spokojniejszego kontaktu z przyrodą. Jedną z mniej znanych, a wyjątkowych atrakcji jest Góra Chełmowa – eksklawa parku w okolicach Nowej Słupi, słynąca z ochrony modrzewia polskiego. Przez teren rezerwatu prowadzi krótka ścieżka edukacyjna z tablicami informacyjnymi, z których można dowiedzieć się o unikalnych walorach botanicznych tego miejsca. Na terenie ŚPN znajduje się również kilka punktów widokowych i miejsc odpoczynku. Najbardziej znana jest Galeria Widokowa na Gołoborzu na Łysej Górze – drewniana platforma, z której rozpościera się imponujący widok na rumowisko skalne i dolinę Słupianki. W pobliżu znajdują się punkty gastronomiczne, toalety i muzeum, co czyni to miejsce przystępne również dla mniej doświadczonych turystów. Dla rodzin z dziećmi przygotowano krótsze pętle spacerowe w Świętej Katarzynie, Nowej Słupi i na polanie Bielnik. Na trasach znajdują się tablice dydaktyczne, wiaty, punkty obserwacyjne oraz wieże widokowe, które umożliwiają bezpieczne podziwianie lasów i gołoborzy bez naruszania obszarów ochrony ścisłej. Świętokrzyski Park Narodowy to idealne miejsce także dla miłośników turystyki kulturowej. Oprócz pielgrzymek na Święty Krzyż, warto odwiedzić ruiny zamku biskupów krakowskich w Bodzentynie oraz uczestniczyć w sierpniowym Festiwalu Dymarek w Nowej Słupi. Dzięki dobrze utrzymanym szlakom, oznaczeniom i infrastrukturze, Park jest dostępny przez cały rok – zarówno dla pieszych, jak i dla turystów preferujących nordic walking czy wędrówki zimowe. Zimą można tu obserwować tropy zwierząt i podziwiać zamarznięte gołoborza w ich surowym pięknie. Do najważniejszych punktów wejścia należą Święta Katarzyna (szlak na Łysicę) i Nowa Słupia (wejście na Święty Krzyż). W sezonie letnim działa ekologiczna linia autobusowa łącząca Bodzentyn, Świętą Katarzynę, Hutę Szklaną i Nową Słupię.