Kościół św. Marcina w Jaworze

Jest jedną z najwspanialszych gotyckich świątyń na Dolnym Śląsku, świadectwem zasobności i ambicji mieszkańców Jawora. Nosi wezwanie św. Marcina, patrona Jawora, którego wizerunek – najstarszy w tym mieście, datowany na 1. połowę XIV w. – widnieje na płaskorzeźbie zdobiącej portal wiodący do prezbiterium. Wzniesiony został w latach 1330-1370. Jako budulca użyto kamienia łupanego, a w narożach – bloków piaskowca. Jest to halowy kościół trójnawowy, z czteroprzęsłowym korpusem i wydłużonym czteroprzęsłowym prezbiterium zamkniętym wielobocznie. Nakrywają go sklepienia krzyżowo-żebrowe. Wnętrze korpusu podzielone jest czterobocznymi filarami, na których umieszczono barokowe figury świętych, a przy jednym – ambonę. Między chórem, a nawą północną znajduje się zakrystia z emporą, która pełniła rolę loży kolatorskiej (patronackiej). W 1446 r. i w 1573 r. dobudowano część zachodnią. W latach 1526-1650 był to kościół protestancki, po czym powrócił do katolików. Pierwotnie planowano wznieść od zachodu dwie wieże, ale zdołano wyciągnąć w górę tylko jedną, a i tak w 1533 r. zawaliła się. Obecną wzniesiono dwa lata później. Niestety, nieszczęścia nie omijały kościoła także później. W 1648 r. strawił go częściowo pożar. Zniszczenia z czasem usunięto. Na chórze muzycznym znajdują się 32-głosowe organy z 1732 r. Był to zatem instrument barokowy, ale w latach 1878-1880 został przebudowany na romantyczny. Wystrój wnętrza pochodzi z okresu baroku (jeden z ołtarzy zdobi obraz Michaela Willmanna zwanego śląskim Rembrandtem), jednak kościół ten zachował generalnie gotycką formę. W 1981 r. odkryto w nawie południowej gotyckie malowidło ścienne. Znajdują się tutaj też gotyckie figury: św. Marcina z połowy XIV w., Matki Bożej z Dzieciątkiem z XV w., gotyckie epitafium ze sceną Ukrzyżowanie z 1362 r. oraz wiele gotyckich detali architektonicznych, w tym portale, wsporniki i ościeża.